تاریخ انتشار
سه شنبه ۱۹ تير ۱۴۰۳ ساعت ۰۱:۰۲
کد مطلب : ۴۷۸۰۳۳
یادداشتی از محسن خرامین؛

دشواریِ خلقِ امید

۱
۱
دشواریِ خلقِ امید
کبنا ؛محسن خرامین - دکتری علوم سیاسی - «جعبه پاندورا»، به روایت افسانه‌های یونانی، جعبه‌ای بود با محتوای تمامی بلاها و شوربختی‌های ناشناخته بشریت از جمله بیماری، مرگ، کار و... پاندورا جعبه‌ای از زئوس دریافت کرد و قرار شد که هرگز آن را نگشاید، ولی پاندورا وسوسه شد و جعبه را گشود تا بلاها و شوربختی‌ها از داخل آن سرریز کرده و روی زمین پراکنده شوند؛ زمینی که تا آن زمان هیچ‌گونه مشکل و بدبختی نمی‌شناخت. تنها “امید” در جعبه باقی ماند تا تسلای بشر باشد. البته این نگاه مثبت و تسلی‌بخش به امید بعدتر در ادبیات و فلسفه غرب به چالش کشیده شد. بااین‌وجود اما طبق یک باور ساده و ابتدایی انسان با امید زنده است.
فضای سرد و رخوت‌انگیز سیاست و اجتماع در سال‌های اخیر در کشور غیرقابل‌انکار است. یاس و ناامیدی بر سراسر وجود جامعه و مردم چنبره زده است. این مطلب در پی بررسی چرایی شکل‌گیری این شرایط نیست و در توان و حوصله خود راه‌حل دهی و چاره‌اندیشی نمی‌بیند که هم شرایط به‌غایت دشوار و پیچیده است و هم ارائه راه‌حل دشوارتر.
 انتخابات اخیر ریاست‌جمهوری بار دیگر فرصتی فراهم آورد تا این موضوع محل بحث و مناقشه گردد و در ادامه پرسش‌هایی در ذهن جامعه ایرانی بازآفرینی شود که چگونه می‌توان «امید خلق کرد» یا «امیدآفرینی» نمود و آیا خلق امید از وظایف حکومت‌هاست یا مردم؟ و مرز و همپوشانی این دو حوزه در کجا قرار دارد؟ کمتر کسی حتی یک ماه پیش فکرش را می‌کرد که امروز “مسعود پزشکیان” منتخب مردم باشد. پزشکیان اکنون اما رئیس‌جمهور ایران است و راهی پر سنگلاخ و پر سرزنش در پیشروی دارد، مراحلی پر از “ظلمات” که هر آن بیم “گمراهی” در آن می‌رود. ممکن است گفته شود امید و سخن‌گفتن از امید به مرحله قبل از انتخابات برمی‌گردد که با نظر به مجموع تحولات و اتفاقات سال‌های اخیر مقوله “امید” از اهمیت مضاعف برخوردار است. امید نه محدود به پزشکیان، دولت آینده و این دوران خواهد بود؛ بلکه مقوله‌ای در نسبت‌مندی با آینده ایران و مردم است و کلیت زندگی و تحولات سیاسی و اجتماعی کشور را در برمی‌گیرد. مردم در انتخابات از جنبه سلبی و در گریز و هراس از «ناامیدی» کورسونگرانه به خلق «امید» پرداختند. در مرحله اکنونی اما جامعه نیازمند اتفاق و حرکت ایجابی چه در سطح حاکمیت و چه از طرف مردم و احیاناً اندک نهادهای مدنی است. دولت و رئیس‌جمهور جدید به روال معمول موانع و مشکلات خود را خواهند داشت و به‌حسب تجربه دولت‌هایی از این جنس مشکلات و موانعشان مضاعف خواهد بود.  این بار اما هرگونه توجیه و حواله مشکلات به قبل نیز پذیرفته نیست که اگر این‌گونه بود مقصرنمایی هزارباره دولت روحانی از سوی نامزدهای رقیب پزشکیان در تصمیم مردم اندکی خلل ایجاد می‌کرد. راهی به‌غیراز خلق امید باقی نمانده است، امید اما تنها محدود به ادبیات و سینما نیست؛ بلکه باید در بیرون و در زندگی روزمره مردم و به‌ویژه سفره معیشت مردم نیز لمس و احساس شود. «ژیل دلوز» سیاست را خلق مفاهیم جدید و نیچه قدرت را خلق ارزش‌های جدید می‌خواند و تنها با آفرینشگری و خلاقیت است که می‌توان بازآفرینی امید کرد و به احیای تن و روان‌رنجور ایران یاری رساند که رئیس‌جمهور منتخب تعبیر «ایران در قفس» را برای آن به کار برد؛ «که گر چه رنج به جان می‌رسد امید دواست.» در تحقق و نیل به این امر طریقت مؤثرتر امیدزایی از ناحیه دولت‌ها و گام برداشتن در امتداد مردم و خواست آنها و برآورده‌کردن حداقل‌های کسانی است که رأی دادند، رأی مخالف دادند و مهم‌تر از این دو اساساً رأی ندادند. بدون شک شکست در تجربه جدید که با مرارت اتفاق افتاد پایان تلخی بر امید و حضور مردم در صحنه سیاست و مشارکت سیاسی خواهد بود و در کوتاه‌مدت سیاست و اجتماع را مجدد به محاق خواهد برد و از انتخابات چیزی جز مناسک صداوسیمایی آن به جا نخواهد ماند.
امیدوارانه و بی‌پشتوانه از امید گفتن خوش‌بینی بی‌مایه در تعبیر آرتور میلر و مشابه تکرار ملال‌آور شعارها و مناظراتی انتخاباتی است. انسان گاهی مجاز به پناه‌بردن به خیال و اسطوره‌هایی چون ققنوس و برآمدن از خاکستر خویش است؛ اما حتی برای خیال نیز لوازمی اندک نیاز است. در سوی دیگر اعلان پیشاپیش شکست، اگر همه نشانه‌ها هم بر آن دلالت کنند قابل‌پذیرش نیست و نوعی شانه خالی‌کردن از «دشواری وظیفه» است. گویی تقدیر تاریخی ما با بیم و امید گره‌خورده است و گریزی از «تکرار» نیست تا بار دیگر نیچه‌وار با بدبینی نیرومندانه یا به‌مانند «گرامشی» با بدبینی در نظر و خوش‌بینی در عمل بخت آزموده شده خویش را به قمار بگذاریم.
نام شما

آدرس ايميل شما

Iran, Islamic Republic of
uhgd f,n
عالی بود
چرا صدای هیچ نهاد ناظری در برابر نقش‌آفرینی دولتی‌ها به نفع یک نامزد خاص درنیامد؟

چرا صدای هیچ نهاد ناظری در برابر نقش‌آفرینی دولتی‌ها به نفع یک نامزد خاص درنیامد؟

تمام عزم دولتمردان شهید رییسی با بکارگیری رسانه‌ها و امکانات در اختیار خود، مصروف تلاش ...
ایران در دو راهی

ایران در دو راهی

با وجودیکه بخش اعظم اصولگرایان در دوره ریاست جمهوری روحانی مخالف برجام بودند، رئیسی اصولگرا ...
در بهشت زهرای تهران چه خبر است؟

در بهشت زهرای تهران چه خبر است؟

اگرچه برخی مسئولان تاکید دارند که قیمت قبر‌ها به ویژه در تهران نجومی نیست، اما بازار‌های ...
1